Eksperyment Rosenhana

Czy diagnoza dotycząca poziomu zdrowia psychicznego człowieka (kategoryzowanie go jako zdrowego lub chorego psychicznie) zawsze wynika z właściwości diagnozowanej osoby, czy może mieć swoje źródło w kontekście, w jakim diagnoza została przeprowadzona?
Takie pytanie postawił sobie David Rosenhan, profesor z Uniwersytetu Stanforda. Zauważył on, że systemy klasyfikujące zaburzenia psychiczne opierają się na założeniu, że osoby chore psychicznie prezentują określone objawy, a objawy te mogą być kategoryzowane jako świadczące o konkretnych rodzajach zaburzeń, a więc przyjmuje się, że osoby zdrowe można odróżnić od osób chorych psychicznie. W świecie nauki pojawiały się jednak głosy krytyczne wobec bezrefleksyjnego posługiwania się takimi klasyfikacjami: diagnoza nozologiczna okazała się nie być trafnym opisem właściwości diagnozowanej osoby. Wskazywano ponadto, że kategoryzowanie ludzi jako cierpiących na poszczególne rodzaje zaburzeń może sprzyjać etykietowaniu i, w rezultacie, może nie tylko nie służyć zrozumieniu diagnozowanej osoby, lecz także może być w stosunku do niej krzywdzące.
By zweryfikować, które z powyższych stanowisk jest bliższe prawdy, Rosenhan zaplanował badanie, w którym osoby zdrowe psychicznie miały zgłaszać się do szpitali psychiatrycznych, by przekonać się, czy (a jeśli tak, to w jaki sposób) byłyby one rozpoznawane jako zdrowe. Zakładał, że jeżeli osoby te zostałyby zdemaskowane, świadczyłoby to o tym, że, faktycznie, można odróżnić osobę zdrową od osoby chorej psychicznie, bez względu na kontekst, w jakim osoba ta jest badana. Gdyby natomiast  pseudopacjenci nie zostali rozpoznani jako osoby zdrowe, wówczas, zdaniem Rosenhana, świadczyłoby to o tym, że tradycyjna diagnoza psychiatryczna więcej mówi o kontekście diagnozowania, niż o właściwościach badanej osoby (w myśl zasady: „skoro ktoś zgłasza się do szpitala psychiatrycznego, to jest chory psychicznie”).